راهاندازی کسبوکار، اگر با بهکارگیری نیروی انسانی همراه باشد، یک تعهد مهم دیگر نیز ایجاد میکند: رعایت مقررات بیمهای و تأمین اجتماعی. در جمهوری اسلامی ایران، یکی از مهمترین تکالیف کارفرما، بیمه کردن کارگران مشمول قانون کار است. ماده ۱۴۸ قانون کار صراحتاً کارفرمایان کارگاههای مشمول را مکلف کرده است کارگران واحد خود را بر اساس قانون تأمین اجتماعی بیمه کنند.
بنابراین اگر برای کسبوکار خود نیروی کار دارید، موضوع بیمه را نباید به بعد از شروع فعالیت یا زمانی که کسبوکار بزرگتر شد موکول کنید. اگر برای کسبوکار خود نیروی کار دارید، از همان ابتدا وضعیت کارگاه، کارکنان، بیمه و تکالیف تأمین اجتماعی را مشخص کنید.
قبل از هر اقدامی، وضعیت واقعی کسبوکار خود را مشخص کنید:
قانون تأمین اجتماعی «کارفرما» را شخص حقیقی یا حقوقیای میداند که بیمهشده به دستور یا به حساب او کار میکند و مدیر یا مسئول اداره کارگاه نیز در حدود مقرر نماینده کارفرما محسوب میشود.
بنابراین عنوانی که برای رابطه همکاری انتخاب میکنید، بهتنهایی تعیینکننده تکلیف بیمهای نیست؛ باید وضعیت واقعی رابطه کاری و مقررات مربوط بررسی شود.
مهمترین موضوع برای بیشتر کسبوکارهای دارای نیروی انسانی، بیمه اجباری کارکنان مشمول است. بر اساس ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان کارگاههای مشمول قانون کار مکلف به بیمه کردن کارگران واحد خود بر اساس قانون تأمین اجتماعی هستند.
بنابراین در زمان استخدام نیروی جدید، موضوع بیمه باید همزمان با سایر امور استخدامی بررسی شود؛ نه اینکه ابتدا فرد مشغول به کار شود و بعد وضعیت بیمهای او تعیین شود.
مطابق ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی، در حالت کلی حقبیمه بر مبنای مزد یا حقوق مشمول بیمه محاسبه میشود و ساختار کلی آن شامل ۷ درصد سهم بیمهشده، ۲۰ درصد سهم کارفرما و ۳ درصد سهم دولت است که در مجموع ۳۰ درصد میشود.
اما در راهاندازی کسبوکار، صرفاً دانستن «۳۰ درصد» کافی نیست. باید مشخص کنید مزد و مزایای مشمول حقبیمه کارکنان شما چیست و با توجه به مقررات جاری، حقبیمه دقیق چگونه محاسبه میشود. بنابراین در برنامه مالی کسبوکار، سهم مربوط به حقبیمه کارفرما را نیز بهعنوان یکی از هزینههای نیروی انسانی در نظر بگیرید.
این موضوع اهمیت زیادی دارد. مطابق ماده ۳۶ قانون تأمین اجتماعی، کارفرما مسئول پرداخت حقبیمه سهم خود و بیمهشده به سازمان تأمین اجتماعی است.
کارفرما هنگام پرداخت مزد یا حقوق، سهم بیمهشده را کسر میکند، سهم خود را به آن اضافه کرده و به سازمان تأمین اجتماعی میپردازد. قانون حتی در صورت خودداری کارفرما از کسر سهم بیمهشده، مسئولیت پرداخت را متوجه کارفرما میداند. بنابراین اینکه «سهم بیمه کارگر از حقوق او کسر میشود» به این معنا نیست که مسئولیت ارسال و پرداخت حقبیمه با خود کارگر است. مسئولیت قانونی کارفرما باید جدی گرفته شود.
اگر کسبوکار شما دارای نیروی مشمول بیمه است، موضوع فقط «بیمه کردن یک فرد» نیست؛ باید وضعیت کارگاه و ارتباط آن با سازمان تأمین اجتماعی نیز سامان پیدا کند. از جمله باید مشخص شود:
برای انجام امور کارفرمایی، سازمان تأمین اجتماعی خدمات غیرحضوری از جمله ارسال لیست و پرداخت حقبیمه را از طریق سامانه خدمات غیرحضوری خود ارائه میکند.
یکی از مهمترین تکالیف کارفرما، ارسال صورت مزد یا حقوق بیمهشدگان و پرداخت حقبیمه است. ماده ۳۹ قانون تأمین اجتماعی مقرر میکند کارفرما حقبیمه هر ماه را حداکثر تا آخرین روز ماه بعد به سازمان پرداخت کند و صورت مزد یا حقوق بیمهشدگان را نیز مطابق مقررات به سازمان ارائه دهد.
پس یک قاعده ساده برای برنامهریزی کسبوکار داشته باشید: برای هر ماه، ارسال لیست و پرداخت حقبیمه را در تقویم مالی و اداری کسبوکار ثبت کنید.
عدم ارسال صورت مزد نیز میتواند باعث شود سازمان تأمین اجتماعی حقبیمه را رأساً تعیین و مطالبه کند.
یکی از اشتباهات رایج کسبوکارهای کوچک این است که برای محاسبه هزینه نیروی انسانی، فقط مبلغی را که بهعنوان «حقوق» پرداخت میکنند در نظر میگیرند. در حالی که مبنای حقبیمه تابع مقررات مربوط به مزد و مزایای مشمول کسر حقبیمه است.
بنابراین برای برنامهریزی مالی، این موارد را بهصورت یک زنجیره در نظر بگیرید:
سازمان تأمین اجتماعی نیز در توضیح ماده ۲۸ تأکید کرده است که مبنای حقبیمه، مزد یا حقوق مشمول مقررات بوده و موضوع مزایای مشمول باید در محاسبه مورد توجه قرار گیرد.
اگر کسبوکار شما بخشی از کار را به شخص یا شرکت دیگری بهصورت پیمانکاری واگذار میکند، موضوع بیمه میتواند ابعاد دیگری پیدا کند. ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی در قراردادهای مقاطعه، تکالیفی را برای کارفرما و پیمانکار پیشبینی کرده است؛ از جمله الزام پیمانکار به بیمه کردن کارکنان خود و کارکنان پیمانکاران فرعی مطابق مقررات.
همچنین پرداخت ۵ درصد بهای کل کار در شرایط مقرر ماده ۳۸ به ارائه مفاصاحساب سازمان تأمین اجتماعی مرتبط شده است. بنابراین اگر کسبوکار شما با پیمانکاران کار میکند، قبل از انعقاد قرارداد، موضوع تأمین اجتماعی را نیز بررسی کنید و صرفاً به متن تجاری قرارداد اکتفا نکنید.
اگر نیروی انسانی را خودتان به کار میگیرید، وضعیت بیمه کارکنان را بررسی کنید؛ اگر کار را به پیمانکار واگذار میکنید، وضعیت بیمه قرارداد و پیمانکار را نیز بررسی کنید.
در این راهنما، وقتی درباره «بیمه» صحبت میکنیم، دو موضوع را از هم جدا کنید:
این بخش بیشتر به کارفرما، کارگر، کارگاه، حقبیمه، لیست بیمه و تکالیف قانونی در برابر سازمان تأمین اجتماعی مربوط است.
بسته به فعالیت، ممکن است پوششهایی مانند موارد زیر برای کسبوکار شما مناسب باشد:
این موارد الزاماً برای همه کسبوکارها اجباری نیستند؛ بلکه باید بر اساس ریسک واقعی فعالیت بررسی شوند.
اگر قصد استخدام دارید، هزینه یک نیروی کار را فقط با «حقوق پرداختی» محاسبه نکنید. برای برنامهریزی بهتر، حداقل این موارد را در نظر بگیرید:
| جزء هزینه | مبلغ |
|---|---|
| حقوق و مزایای کارکنان | ……………………… |
| سهم کارفرما از حقبیمه | ……………………… |
| سایر هزینههای قانونی مرتبط | ……………………… |
| بیمههای موردنیاز کسبوکار | ……………………… |
| هزینه واقعی نیروی انسانی | ……………………… |
این محاسبه به شما کمک میکند قبل از استخدام بدانید هر نیروی جدید واقعاً چه هزینهای برای کسبوکار ایجاد میکند.
| سؤال | پاسخ شما |
|---|---|
| آیا برای کسبوکارم نیروی کار دارم؟ | ……………………… |
| تعداد کارکنان چقدر است؟ | ……………………… |
| نوع رابطه کاری هر فرد چیست؟ | ……………………… |
| آیا کارکنان مشمول بیمه تأمین اجتماعی هستند؟ | ……………………… |
| وضعیت کارگاه در تأمین اجتماعی چیست؟ | ……………………… |
| شعبه تأمین اجتماعی مربوط کدام است؟ | ……………………… |
| مسئول امور بیمهای کسبوکار چه کسی است؟ | ……………………… |
| نحوه ارسال لیست بیمه چگونه است؟ | ……………………… |
| زمان ارسال و پرداخت حقبیمه چه زمانی است؟ | ……………………… |
| سهم کارفرما از حقبیمه چقدر است؟ | ……………………… |
| آیا قرارداد پیمانکاری دارم؟ | ……………………… |
| آیا ماده ۳۸ برای قراردادهای من مطرح است؟ | ……………………… |
| سایر پوششهای بیمهای موردنیاز چیست؟ | ……………………… |
پیش از شروع فعالیت، این موارد را بررسی کنید:
«بیمه کردن کارکنان» را به آخر ماه یا پایان سال موکول نکنید. از همان زمانی که رابطه کاری ایجاد میشود، وضعیت بیمهای آن را بررسی کنید.
همچنین تصور نکنید چون کسبوکار کوچک است، تکالیف تأمین اجتماعی اهمیت ندارد. قانون کار، کارفرمایان کارگاههای مشمول را مکلف به بیمه کردن کارگران کرده است.
از طرف دیگر، اگر کسبوکار شما فاقد نیروی مشمول باشد، نباید صرفاً بر اساس توصیههای عمومی برای خود تعهدی ایجاد کنید که قانوناً لازم نیست. وضعیت واقعی کسبوکار و مقررات حاکم بر آن را ملاک قرار دهید.
